Hoe reinig je een naturalia schedel of gewei preparaat

Stel: je hebt een mooie hertenschedel opgepikt in het bos, of je hebt zelf een gewei geprepareerd.

Na een paar maanden zie je het al: stof, een vlekje, misschien zelfs wat verkleuring. Dan weet je het: tijd om het schoon te maken. Maar je gooit die schedel niet zomaar onder de kraan zetten. Dat is precies waar het mis kan gaan.

Waarom je nooit water en zeep moet gebruiken

Dat klinkt misschien logisch, maar je zou verrassd zijn hoe vaak ik het zie. Iemand pakt een afwasborrel, wat groene zeep, en boent een schedel schoon.

Kort daarna is de kleur veranderd, de structuur wordt zacht, en het bot raakt broos. Botmateriaal is poreus. Water dringt daar in, trekt vet mee naar binnen, en dat leidt tot verkleuring en uiteindelijk afbraak van het materiaal. Wat me opvalt is dat mensen vaak denken dat een preparaat "extra schoon" moet zijn.

Maar een natuurlijk schedelpreparaat hoeft niet te blinken als een serviesje. Het is bot.

Het heeft textuur, het heeft kleur, en dat hoort zo.

De juiste aanpak: droog schoonmaken

Begin altijd met een zachte kwast. Een kwast met natuurlijke haren werkt het beste, niet die harde synthetische variant.

Veeg voorzichtig het stof weg, in de richting van de botstructuur, niet er tegenin. Voor lastige hoekjes en spleten kun je een kleine, zachte penseel gebruiken.

Heb je een blaasborrel? Die is goud waard voor schedels met veel details. Blaas het stof uit de kleine openingen zonder de schedel aan te raken. Eerlijk gezegd is een blaasborrel vaak effectiever dan een kwast, vooral bij de oogkassen en de neusholte.

Soms zit er een vlek op de schedel die niet zo makkelijk weggaat.

Wat te doen bij hardnekkige vlekken

Dan kun je een licht vochtige doekje gebruiken, maar alleen als je het direct daarna weer droogt. Geen water laten staan, geen sproeier, geen doek die nat blijft liggen. Een paar druppels isopropyl alcohol op een watje werkt wonderen voor vetvlekjes.

Het verdampt snel, trekt geen vocht naar binnen, en laat geen resten achter. Dat is trouwens precies waarom ik altijd isopropyl alcohol in mijn gereedschapskist heb staan.

Niet alleen voor het reinigen van preparaten, maar ook voor het reinigen van mijn gereedschap zelf.

Het voorkomt bacteriegroei en schimmel, en dat maakt het een essentieel product in elke preparateurshuisraad.

Gewei: een ander verhaal

Gewei is bot, maar het heeft een andere structuur dan een schedel. Het is gladder, dichter, en gevoeliger voor krassen.

Bij gewei gebruik je nog voorzichtiger te werk. Geen schurende middelen, geen schuurmiddelen, zelfs geen harde kwast.

Een zachte doek met wat warm water is meestal genoeg. Veeg langs de lengte van het gewei, nooit er kruislings overheen. En droog het direct af.

Wil je ook een oud taxidermie preparaat reinigen zonder schade? Dat vraagt om een vergelijkbare voorzichtige aanpak. Gewei kan verkleuren als het te lang vochtig blijft, vooral bij roeigewei dat al wat verweerd is. Wat ik zelf doe bij mooie stukken: een heel dun laagje witte was met een zachte doek eroverheen wrijven.

Dat geeft een beschermende laag en maakt het gewei weer een beetje levendig.

Niet nodig, maar het ziet er mooi uit.

Waar je je preparaten bewaart

Dit is waar het vaak misgaat. Mensen hangen een schedel aan de muur in de woonkamer, vol trots.

Na een jaar staat die schedel te verkleuren door zonlicht. Direct zonlicht is funest voor elk preparaat. Het verbleekt het bot, het maakt het broos, en het trekt vocht uit het materiaal. Mocht je te droge taxidermie behandelen, dan is voorkomen altijd beter dan genezen.

Plaats je preparaat op een plek waar geen direct zonlicht op schijnt. Een vitrine of een stolp is ideaal.

Die beschermen niet alleen tegen uv-licht, maar ook tegen stof, vet en nicotine-aanslag.

En dat laatste is belangrijkder dan je denkt. Rook en kookdampen in een keuken zijn ongeschikt voor preparaten. Ik heb een keer een mooie reeënschedel gezien die na een jaar boven de keuken hangen volledig geel was geworden.

Vochtige ruimtes zijn net zo slecht. Kelder, badkamer, schuur: allemaal uit den boze.

Regelmatig onderhoud

Vocht leidt tot schimmel, en schimmel op bot is bijna onomkeerbaar. Mocht je barstende huid op je preparaat opmerken, pak dit dan direct aan. Stof je preparaten verder regelmatig af.

Een keer per maand is voldoende voor de meeste stukken. Gebruik een zachte kwast of een blaasborrel.

Het hoeft niet ingewikkeld te zijn, en het duurt ook niet lang. Maar het maakt een wereld van verschil voor de levensduur van je preparaat.

Wat ik merk bij mensen die voor het eerst een schedel of gewei kopen: ze denken dat het "klaar" is.

Maar een preparaat is levend materiaal. Het verandert langzaam, het reageert op de omgeving. En als je er een beetje aandacht aan besteedt, houd het tientallen jaren zijn kleur en vorm.

Een laatste ding

Als je een schedel hebt gevonden in het bos, of een gewei dat je hebt opgepikt, check dan eerst of het legaal is om die te hebben. Het is bij wet verboden om schedels of delen van beschermde dieren te bezitten, tenzij het geprepareerd is door een erkend preparateur.

Een koeienkop mag, maar die mag je niet zelf schoonmaken. Dat valt onder de destructiewet.

Mijn collectie bestaat voornamelijk uit dieren die gevonden zijn als slachtoffer van het verkeer, of die aangespoeld zijn bij meren en rivieren. Ik ben een absolute tegenstander van het doden van dieren ten behoeve van prepareren. De natuur levert genoeg materiaal op als je oplet.

En als je het eenmaal hebt: behandel het met respect. Een goed onderhouden schedel of gewei is een prachtig stuk natuur. Het verdient om lang mooi te blijven.