Hoe verplaats je een groot taxidermie preparaat veilig

Ik heb het een keer meegemaakt: een ree van bijna twee meter moest van mijn werkruimte naar een expositieruimte op de eerste verdieping. Geen lift.

Geen deuropening die leek te passen. En een preparaat dat bijna tien jaar perfect was bewaard.

Dat is het moment waarop je beseft dat verplaatsen van een groot preparaat niet zomaar "even optillen en door de deur zetten" is. Grote taxidermie preparaten zijn fragiel, zwaar, en vaak onhandig van vorm. Een hert met een geweier, een beer met uitgestrekte voorpoten, een groot roofdier op een sokkel — het zijn objecten die je niet in een doos kunt stoppen. En toch moet het kunnen, bijvoorbeeld bij een verhuizing, een tentoonstelling, of gewoon omdat de werkruimte opgeruimd moet worden.

Eerst kijken, dan tillen

Wat me altijd opvalt bij mensen die voor het eerst een groot preparaat willen verplaatsen: ze beginnen met tillen.

Dat is precies verkeerd. Eerst moet je analyseren.

Hoe zit het preparaat vast? Waar zijn de kwetsbare punten? Hoeveel weegt het eigenlijk? Neem een grote kat of een hert op een houten sokkel.

De sokkel zit meestal geschroefd aan een ondergrond, en het dier zit weer geschroefd aan de sokkel.

Los dat alles eerst op. Ja, het kost tijd. Maar je kunt een hert met gewei niet door een gang duwen als het nog in één stuk is.

De gewiezers breken eraf, de oren scheuren, de snuit vervormt. Ik heb het gezien, en het is niet mooi.

Dus: demonteer waar je kunt. Gewei losser maken van de kop, losse delen (staart, poten) tijdelijk verwijderen als dat mogelijk is. Alles labelen.

Een stuk tape met een nummer erop — simpel, maar je raakt geen onderdelen kwijt of weet niet meer waar wat hoorde.

Verpakken zonder te vernielen

Hier gaan veel dingen mis. Mensen pakken preparaten in plastic folie, of in een bedlaken dat ze strak om het dier heen draaien. Beide zijn problematisch.

Plastic folie vocht op, en vocht is de vijand van elk geprepareerd dier. Een bedlaken drukt op veren, snorharen en snuitjes. Ik gebruik altijd ongebleekte katoenen laken — de soort die je bij De Museumwinkel kunt vinden, of bij een goede behanghandel.

Zo bescherm je jouw preparaat tegen insecten en motten. Het is ademend, zacht, en drukt niet in.

Wikkel het preparaat losjes in, zonder het strak aan te trekken. Gebruik extra kussen of opgekraste katoenen lappen bij de kwetsbare plekken: de snuit, de oren, de staartpunt.

Voor vogels geldt iets speciaals: gebruik altijd een mal of een opvulling om de vorm te behouden. Een flexibele mal, bijvoorbeeld van schuim of gevuld met katoenen watten, voorkomt dat de vleugels buigen of de nek breekt tijdens het transport. Dit is precies waarom ik altijd zeg dat een goede mal essentieel is bij vogels — niet alleen tijdens het prepareren, maar ook bij het verplaatsen.

Het sokkel en de last

Het sokkel is vaak het zwaarste onderdeel, en tegelijk het meest stabiele.

Maar een houten sokkel kan wankelen als het niet goed vastzit. Controleer de schroeven en verbindingen voordat je gaat tillen. Een losse schroef betekent een scheve stand, en een scheve stand betekent kans op vallen. Als het preparaat zwaar is — en bij een groot hert of een beer kan je denken aan dertig kilo of meer — dan werk je met twee personen. Nooit alleen.

Niet uit trots, niet uit haast. Eén persoon heeft altijd de neiging om iets te willen "even vasthouden" terwijl de ander een deuropening passeert.

Dat is het moment waarop er dingen breken. Neem een krat of een stevige kartonnen doopvorm, leg het preparaat erin, en til samen.

Transport: langzaam en zonder schokken

In de auto geldt dezelfde regel: geen plastic folie, geen losse sjorringen.

Leg het preparaat in een krat of doe, zorg dat het niet kan verschuiven, en rijd rustig. Ik heb een keer een preparaat moeten herstellen dat in een bestelwagen achterin was kantelen omdat de chauffeur een scherp bocht had genomen. Het geweier was gebroken, de snuit was ingedrukt, en de oren waren omgevouwen.

Dat had vermeden kunnen worden met een krat en wat extra kussen. Als je een afstand van meer dan een uur rijdt, stop dan eens om te controleren.

Kijk of er niets verschoven is, of er geen druk op kwetsbare delen staat.

Het kost vijf minuten en kan een preparaat van jaren redden.

Opnieuw plaatsen zonder schade

Bij aankomst begint het werk pas echt. Haal het preparaat voorzichtig uit de verpakking, bevestig het weer op het sokkel — en controleer of alles nog goed zit.

Soms zit er stof op, of is een veer licht verplaatst. Los dat dan op voordat je het preparaat op een zichtbare plek zet. Zet het preparaat niet in direct zonlicht, niet bij een verwarming, en niet in een vochtige ruimte. Zonlicht verbleekt de ogen, de snorharen, en de vacht; leer hier hoe je een te droog preparaat behandelt als het materiaal broos aanvoelt.

Vocht geeft schimmel, en schimmel is niet te herstellen zonder schade aan te richten. Een droge, koele ruimte met indirect licht is ideaal.

Eerlijk gezegd

Verplaatsen van een groot preparaat is geen rocket science. Het gaat om voorbereiding, rust, en het besef dat je iets vasthoudt dat niet meer te vervangen is.

Ieder preparaat is uniek — het was een levend dier, en het verdient respect, ook tijdens het verplaatsen.

Mocht je tijdens het verplaatsen ontdekken dat je jouw oude preparaat voorzichtig wilt reinigen, doe dit dan met beleid. Neem de tijd, doe het met zorg, en je hebt er geen spijt van.